Een levensgevaarlijk woord – Gerard Rouwhorst

Elke terroristische gek die een bloedige aanslag pleegt en zichzelf daarbij meestal opblaast, claimt het martelaarschap. Geen wonder dat het woord ‘martelaar’ voor verstandige mensen een negatieve klank heeft gekregen. Het wordt meteen geassocieerd met levensgevaarlijke fanaten.

Op het eerste gezicht een voor hand liggende reactie. Voor Joden en zeker ook voor christenen kan het toch wat ingewikkelder liggen. Moslims hebben het ideaal van het martelaarschap niet zelf bedacht. Het was al te vinden in het christendom en ze hebben het daar waarschijnlijk zelfs aan ontleend (al geven sommige fundamentalistische moslims er wel een heel bizarre en gruwelijke invulling aan). Christelijke heiligenkalenders tellen een groot aantal martelaren en nog al wat christenen spreken graag over de kerk van de martelaren, daarmee doelend op de eerste eeuwen van het christendom toen er nog sprake zou zijn geweest van echte, dat wil zeggen gemotiveerde christenen. Ook het Jodendom heeft in bepaalde fasen van zijn geschiedenis het ideaal van het martelaarschap gekend. Wij hoeven maar te denken aan de boeken van de Makkabeeën, die trouwens hebben doorgewerkt in de ontwikkeling van de vroegchristelijke martelaarsverering.

Een rigoureuze afwijzing van het martelaarschap is volgens mij voorbarig en ondoordacht. Kunnen wij ook mensen als Dietrich Bonhoeffer, Oscar Romero en pater Frans van der Lugt niet tot de martelaren rekenen? Het waren mensen die hun leven hebben geriskeerd voor het ideaal waar ze voor stonden of die simpelweg hun medemensen niet in de steek wilden laten.

Desondanks is de argwaan tegenover het gebruik van het woord ‘martelaar’ wat mij betreft terecht. En niet alleen omdat het op zo’n weerzinwekkende wijze wordt gebruikt (misbruikt) door zelfmoordterroristen. Het zoeken van het martelaarschap kan gemakkelijk grenzen aan zelfhaat. Verhalen over martelaren kunnen – zelfs als ze grotendeels zijn verzonnen of aangedikt – aanzetten tot religieus fanatisme. Hoe christelijk of Joods de term ‘martelaar’ ook moge zijn, het is een levensgevaarlijk woord. Laten wij er heel voorzichtig mee zijn.

GERARD ROUWHORST
Voorzitter Katholieke Raad voor Kerk en Jodendom
Kroniek 4 / 2015

Deel dit artikel in je netwerk:Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *